miasto pod zaborami:

Lipno po drugim rozbiorze Polski wielokrotnie zmieniało swą przynależność państwową i administracyjną. W 1797 r. włączono je w granice królestwa pruskiego. Po wskrzeszeniu namiastki państwowości polskiej jaką było Księstwo Warszawskie, miasto pozostawało w granicach departamentu płockiego do 1815 r. Decyzją Kongresu Wiedeńskiego utworzono Królestwo Polskie, związane z Rosją. Do niego też zostało włączone Lipno. Teren lipnowski otrzymał nazwę obwodu i wszedł w skład województwa płockiego. W 1837 r. województwo przemianowano w gubernię, a w 1842 r. obwody na powiaty.

W 1866 r. powiat lipnowski podzielono na dwa powiaty: rypiński i lipnowski. We wrześniu 1915 r. Lipno weszło w skład generał-gubernatorstwa warszawskiego, czyli niemieckiej strefy okupacyjnej w Królestwie Polskim.

W 1793 r. w czasie drugiego rozbioru Polski gród nad Mieniem wraz z całą ziemią dobrzyńska dostał się pod panowanie Prus. Z okresem okupacji wiąże się regulacja planu miasta, przeprowadzona według stereotypowych założeń pruskich. Nowo zaprojektowany plan charakteryzował się prostokątnym układem ulic, pokrywającym się w przybliżeniu z siecią dróg wiejskich, biegnących Lipna do okolicznych wsi. Równocześnie wytyczeniem dróg wyodrębniono kwartały, przeznaczone pod przyszłą zabudowę miasta. W ten sposób został ustalony, zawierający wiele błędów kierunek jego rozwoju terytorialnego.

W początkach XIX wieku zaznacz się w Lipnie dość duży wzrost ludności. Odnotowano wówczas znaczny napływ kolonistów niemieckich. Przybywali tu urzędnicy, oficerowie, kupcy i rzemieślnicy. Lipno w 1800 r. liczyło zaledwie 480 mieszkańców i 224 domy. W ciągu następnych 15 lat ludność wzrosła prawie dwukrotnie. W 1825 r. miasto liczyło już 3008 mieszkańców, a ilość domów wzrosła nieznacznie do 282. Nowe domy umiejscowiono w osiedlach, wykreślonych na terenie pierwotnych łąk pomiędzy dwiema równoległymi ulicami Dobrzyńską a Gdańską. Na terenie miasta nie założono żadnych fabryk. W opisie Lipna z 1825 r. dokonanego przez Gawareckiego czytamy: „że z powodu braku fabryk i małej ludności, targów zwyczajnych nawet nie bywa i obywatele z pobliża zboże do innych miast muszą wywozić”.

Na znaczącą poprawę stosunków gospodarczych w mieście wypłynęło dopiero zawarcie umowy celnej z Rosją i Prusami w 1832 r. Lipno z racji położenia w pobliżu Prus bierze znaczny udział w wymianie handlowej.

Ożywienie stosunków handlowych powoduje wzrost terytorialny miasta, w 1843 r. wyodrębnia się Stare i Nowe Miasto. Do części starej zalicza się cały kompleks zabudowy przedstawiony poprzednio, obejmujący stare centrum średniowieczne i dzielnice wyznaczone na planie z 1799 r. Nowa zabudowa powstawała poza jego zasięgiem, na południe od góry św. Antoniego i stanowiła nowe miasto, wyróżniające się porządkiem, domami murowanymi, ulicami szerokimi i brukowanymi. Tu też na początku XIX wieku powstał kościół ewangelicki w stylu neoeogotyckim. W latach 1865-1868 został on przebudowany według projektu Wojciecha Wawrzyńca Bobińskiego, pod kierunkiem Ludwika Gosławskiego, budowniczego powiatowego.

Charakterystycznym momentem w rozwoju terytorialnym miasta jest wytworzenie się dzielnic zróżnicowanych pod względem funkcjonalnym. Nowa dzielnica przejmuje funkcje handlowe. W połowie XIX wieku mieściły się w niej: dwie cukrownie, trzy sklepy z winem i apteka. W pobliżu powstaje plac targowy, na którym odbywają się jarmarki na konie, bydło i trzodę chlewną. W stronie północnej poza stawem, się dzielnica, zamieszkała przez klasę wyrobników i biedniejszych rzemieślników. To wyodrębnienie się dzielnic ubogich na peryferiach miasta, należy podkreślić jako zjawisko charakterystyczne dla okresu kapitalizmu. Obok dzielnicy proletariackiej skupiają się zabudowania o charakterze rolniczym.

Rozbiory Polski i utrata niepodległości obudziły w świadomości patriotycznej części społeczeństwa lipnowskiego refleksje nad przyczynami upadku i poszukiwania dróg odbudowy niepodległego państwa. Szybko zrozumiano, że nadzieja leży przede wszystkim w walce zbrojnej. Dłużej trwało odkrywanie tej prawdy, iż Polska wolna może powstać jedynie dzięki zaangażowaniu szerokich rzesz społeczeństwa, którym dla ich poruszenia trzeba dać pewność zrównania społecznego i obywatelskiego.

W czasie insurekcji kościuszkowskiej, we wrześniu i w początkach października 1794 r., padł strach na urzędników i wojska pruskie stacjonujące w Lipnie, gdyż dotarła wieść o próbie ataku generała Jana Henryka Dąbrowskiego. Jednak jego korpus powracał z Wielkopolski do Warszawy przez Kujawy. Zapał powstańczy zgasł w wyniku klęski powstania.

Nowa nadzieja zaświtała Polakom jesienią 1806 r., gdy Napoleon rozgromił monarchię pruską i wkroczył na ziemie polskie. W końcu grudnia 1806 r. ulega likwidacji władza pruska w Lipnie. Zimą 1807 r. przeciągnęły przez ziemię dobrzyńską wojska francuskie sposobiące się do walk w Prusach Wschodnich. Nie był to dla ludności miły sojusznik, rabował on i niszczył nie gorzej od wroga. Ponownie Francuzi przeciągnęli przez Lipno wiosną 1812 r. idąc na wschód, nad Niemen, gdzie Napoleon koncentrował siły do ataku na Rosję. W końcu stycznia 1813 r. zajęły z kolei Lipno wojska rosyjskie idące w pościgu za resztkami Wielkiej Armii Napoleona. Pod okupacją rosyjską Lipno pozostawało do 1815 r., do czasu utworzenia Królestwa Polskiego.

Następna strona >>

Źródło: Zenon Góźdź - „Lipno”

Ostatnia aktualizacja: 31-08-2009 10:30:11

Copyright © 2006 - 2010 by Siambampam Kozoni. Wszelkie prawa zastrzeżone. Valid XHTML 1.0 i CSS 2